بسترها و آثار تزکیه نفس 1403/2/26

1 و 1 1 نفس

تزکیه، پاکی و طهارت نفس در فرآیند تکاملی رشد و نمو و دست یابی به سطح شایستگی و ستایش، از اهداف میانی در راستای دست یابی به مقام خلافت الهی در چارچوب صراط مستقیم هدایت و عبودیت الهی است. بنابراین، تزکیه نفس، با ایمان و تقوا و تطهیر نفس گره خورده و از نظر اهمیت و ارزش، از جایگاه بسیار مهم و اساسی در آموزه های وحیانی قرآن برخوردار است.از نظر قرآن، هیچ کسی نمی تواند خود را تزکیه کند(همان) و اگر فضل و رحمت الهی نبود، کسی تزکیه نمی شد و به پاکی و طهارت خاص نفس نمی رسید و در فرآیند کمالی به تکامل بایسته و شایسته خویش نمی رسید..البته از نظر قرآن، معصومان(ع) به سبب آن که مظهر اتم و اکمل اسمای الهی و صفات او هستند، به عنوان خلیفه الله از این ظرفیت برخوردار هستند که به «اذن» الهی در کائنات از جمله انسان تصرفات تکوینی داشته باشند و به انسان ها «تعلیم» به معنای دارایی علمی،و تزکیه نفس کرده و به کمال بایسته و شایسته بلکه به تمامیت کمالی آنان برسانندهر تلاش و کوششی که انسان برای ایجاد بستر تزکیه دارد، تلاشی است که به سوی نفس اوست و به کسی دیگر جز خودش سودی نمی رسد. پس هر کسی هر تلاشی در این راستا دارد برای خودش و نفسش است.فلاح و رستگاری انسان در دنیا و آخرت در سایه تزکیه نفس و کسب تقوای الهی به دور از فجور تحقق می یابد.تزکیه نفس هر چند که به نظر امری فردی و شخصی است، ولی شکی نیست که آثار آن در اجتماع و ایجاد امت مومن نقش اساسی دارد؛ از همین روست که پیامبر(ص) از سوی خدا مامور به تزکیه نفوس مومنان می شود.بر اساس گزارش های قرآنی و روایی به ویژه حدیث کساء، یکی از مهم ترین خواسته های رسول الله(ص) عنایت و تفضل خاص الهی نسبت به اهل بیت(ع) و تزکیه و تطهیر آنان از هر گونه رجس و پلیدی و دست یابی به مقامات عالی انسان و خلافت الهی است که خدا آن را پذیرفت و اجابت کرد.برخی از امور نقش اساسی در ایجاد بستر و زمینه برای تزکیه نفوس آدمی از سوی خدا دارد؛ زیرا انسان می بایست خود به اختیار خویش دنبال کمالات برود و هرگز خدا انسان را به جبر و اکراه به سوی کمالی سوق نمی دهد؛ بلکه دو راه دست یابی به صعود کمالی و سقوط نقصانی را به انسان نشان داده تا خود میان فجور و تقوا و کفر و ایمان و کفران و شکر یکی را انتخاب کند.وقتی کسی راه کمال را انتخاب کند، کارهایی را انجام می دهد که بسترساز تزکیه نفس از سوی خدا و مظاهر اتم و اکمل ایشان یعنی معصومان(ع) می شود و خدا و مظاهر الهی با تصرفات تکوینی ربوبی شخص را به کمالات بایسته و شایسته و تمامیت آن می رسانند.از نظر آموزه های وحیانی قرآن، ایمان به خدا و قیامت، عمل صالح، بهره مندی از تعلیمات وحیانی پیامبر، انفاق و صدقات، ازدواج در چارچوب شرایع الهی و پرهیز از فسق و فحشاء، ایجاد بستر مناسب برای ازدواج دیگران و جلوگیری از فحشاء،بهره مندی از شرایع الهی و عمل مطابق آن در زندگی، بهره مندی از حکمت وحیانی قرآنی،بهره مندی از علوم وحیانی الهی موجود در کتب آسمانی، تلاوت آیات الهی و استماع و شنیدن و عمل بر اساس آن، حضور در مسجد و اقامه نماز و حرکت در چارچوب تقوای الهی و پرهیز از فجور، رعایت آداب معاشرت به ویژه در ساحات زندگی خصوصی و عدم ورود به حوزه خصوصی افراد بی اذن آنان، مراعات حریم حرمت پیامبر(ص) و عدم ارتباط با همسران پیامبر،پرداخت زکات و صدقات، پرداخت صدقات برای مذاکرات خصوصی و شخصی با پیامبر،عفت و حیای دل و چشم به ویژه در مسائل جنسی، بهره مندی از رحمت و فضل الهی به دنبال پیروی از احکام شرایع الهی و پرهیز و اجتناب از شیطان و دعوت ها و گام های شیطانی ، هم چنین پرهیز از هر گونه تحریف گری نسبت به کتب آسمانی، پرهیز از سوداگری با دین و کسب مال با ابزار دینی، پرهیز و اجتناب از سوگندهای ناحق برای کسب متاع اندک دنیا،ترک کتمان حقایق معارف کتب الهی به ویژه از سوی عالمان دینی و مانند آنها از مهم ترین و اساسی ترین عواملی است که می تواند بستری را برای تزکیه نفوس آدمی از سوی خدا فراهم آورد و انسان را به تمامیت کمالی بایسته و شایسته خویش برساند.البته از نظر قرآن، تحقق تزکیه نفس امری فرآیندی و پیچیده است و به سادگی و آسانی تحقق نمی یابد؛ بنابراین نمی بایست منتظر معجزه بود که با یک ورد و دعایی بتوان تزکیه نفس کرد و نفس خویش را به تمامیت کمالی آن رساند؛ بلکه می بایست صبر و شکیبایی پیشه کرد و با بهره گیری از امور پیش گفته و دور و پرهیز از برخی آنها، شرایطی را فراهم آورد که خدا در نفس انسانی تصرف کرده و او را تزکیه کند. بر این اساس می بایست متوجه بود که تزکیه نفس به معنای خودستایی و گفتن این که من به تزکیه نفس پرداخته و خود را پاک و مطهر و مزکی ساخته ام، ادعایی بیش نیست که خود از آن به شدت نهی کرده و آن را مانع جدی بر سر راه تزکیه واقعی دانسته است. پس هیچ کس نمی بایست با عنوان تزکیه نفس و خودسازی، خود را از حقیقت تزکیه نفس دور نگه دارد و موجبات مذمت و نکوهش خدا را برای خود فراهم آورد؛ زیرا چنین ادعایی باطل و مانع جدی بر سر راه تزکیه نفس حقیقی است.از نظر قرآن، خودستایی و ادعای تزکیه نفس از سوی هر کسی، چیزی جز افترا بر خدا و گناهی آشکار نیست که عذاب های الهی را نیز به دنبال خواهد داشت. خلیل منصوری